Karin van der Laan

SLACHTHUIS VIJF – KURT VONNEGUT ***,5

Wat was het weer een mooi interview van de klassiekerreeks van the School of Life. Schrijver Auke Hulst schoot zelfs vol bij het voorlezen van een stuk en hoewel hij zichzelf er een beetje voor schaamde – zo leek het tenminste – vond ik het juist heel ontroerend. Dat is toch de kern van kunst, boeken en deze reeks: de liefde ervoor en wat voor impact het op jou kan hebben.

Vaker lezen
Voor dit interview lazen we Slachthuis Vijf van Kurt Vonnegut, een boek dat waarschijnlijk betekenisvoller wordt als je het vaker leest. Hulst vond het zelf namelijk de eerste keer een luchtig en grappig boek, maar vindt het bij elke nieuwe lezing gruwelijker en verdrietiger worden.    

Het verhaal gaat over Billy Pelgrim die het bombardement in Dresden meemaakte tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij zit – net als de schrijver in werkelijkheid – als gevangene met anderen in een slachthuis, met als gevolg dat hij het bombardement overleeft, terwijl ieder ander in Dresden is gedood. In het verhaal staat Billy los van los van de tijd. Hij gaat slapen als stokoude weduwnaar en wordt wakker op de dag van zijn bruiloft. Hij stapt een deur binnen in 1955 en komt in 1941 weer naar buiten. Hij heeft zijn eigen geboorte en dood vele malen gezien en bezoekt regelmatig alle gebeurtenissen daartussenin. Ook wordt hij meegenomen door Tralfamadoriërs, buitenaardse wezens die een hele andere belevenis van tijd hebben. Volgens hen bestaat tijd naast elkaar en is er geen chronologische volgorde. Gruwelijke gebeurtenissen vinden dus tegelijk plaats met mooie gebeurtenissen.

Verbeelding van trauma
Door dit deel wordt het boek gezien als Science Fiction. In het interview werden daar veel vragen over gesteld: is het echt Science Fiction of niet? Maar eigenlijk doet dat niet ter zake. Naar mijn idee is het belangrijker te bedenken wat dat stuk voor betekenis heeft. Ik zag het zelf als een soort vlucht van de realiteit; een andere deelnemer noemde het dissociatie. Ook zag ik het soms als een soort hallucinatie – evenals andere deelnemers – maar volgens Hulst is dat een te makkelijke manier om het niet serieus te nemen. Hoe dan ook, het was naar mijn idee een manier van de schrijver of hoofdpersoon om om te gaan met de gruwelijkheid van de oorlog. Hulst noemt het een bijna letterlijke verbeelding van PTSS: dat je makkelijk weer terugkeert naar het traumatische stuk met het idee dat je daadwerkelijk weer in die situatie zit. Die traumatische realiteit bestaat als het ware steeds naast de ‘werkelijke’ realiteit. Dat vond ik ook een mooie interpretatie van de betekenis van de Tralfamadoriërs, maar ook van het boek in z’n geheel.  

Voor mij had het boek droog humoristische toon. Vonnegut beschrijft met een soort spottende gelatenheid de gruwelen van de oorlog. Het boek wordt als meesterwerk bestempeld, maar dat zag ik er zelf (nog) niet in. In kan me wel voorstellen dat het meer betekenis krijgt als je het vaker leest. Een poosje laten liggen dus. En dan misschien weer eens herlezen.